PCOS en de anticonceptiepil: hoe zit het precies?

Na de diagnose PCOS krijgen vrouwen (zonder actieve kinderwens) doorgaans te horen ‘je kunt aan de hormonale anticonceptiepil en terugkomen bij een kinderwens’. Het is natuurlijk fijn om opties te krijgen, maar is dit voor iedereen de beste optie? Wat zijn de voor- en nadelen? Hoe zit het precies? We hebben het in dit artikel voor je op een rijtje gezet.

Inhoud:

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: er is geen eenduidig antwoord op de vraag of de pil een goede oplossing is bij PCOS. Dat is overigens bij de meeste gezondheidskwesties het geval. Het is vaak een kwestie van alle informatie op een rijtje zetten, kijken wat op jou van toepassing is en dan een weloverwogen keuze maken die het beste bij jou en jouw situatie past. Dat kan voor iedereen anders zijn. 

Voor de duidelijkheid: deze informatie is géén medisch advies. De informatie in dit document vervangt dan ook niet het advies van een arts of medisch professional. Neem bij klachten altijd contact op met een behandelend arts.

Wij oordelen niet, wij vinden niet dat je een bepaalde keuze moet maken, wij delen slechts informatie zodat jij een weloverwogen keuze kunt maken.

Onze persoonlijke ervaring met de pil

Zoals heel veel vrouwen, hebben wij (Loes en Isabelle) ook ervaringen met de anticonceptiepil. Voordat we de inhoud induiken, delen we graag onze eigen persoonlijke ervaring.

Isabelle: Ik heb de Microgynon 30 en 50 en de Yasmin gebruikt. Ik ging aan de pil toen ik ongeveer 15 jaar was. Destijds wist ik nog niet dat ik PCOS had. Het was normaal om aan de pil te gaan. Op die leeftijd was het zelfs cool, het hoorde erbij. Helaas kreeg ik klachten van de pil. Ik had bijna non-stop tussentijdse bloedingen. Na een tijdje stoppen met de pil vanwege deze klachten, besloot ik toch de Yasmin te gaan slikken, vanwege de anticonceptie. Dat ging toen redelijk. Voor mij was het destijds een verademing, het gaf rust en regelmaat. Wel denk ik dat de pil mijn emoties toen heeft beïnvloed. Ik werd enerzijds een meer afgevlakte versie van mezelf. Aan de andere kan werd ik toen ook steeds angstiger. Zeker toen ik langdurig aan de pil was, kreeg ik toenemende klachten zoals angst en paniek. Toen heb ik besloten om te stoppen. Kort daarna voelde ik me weer helemaal mezelf. Die irrationele angsten die ik had, verdwenen als sneeuw voor de zon.

Loes: Ik heb de Yasmin en de Microgynon 30 gebruikt. Dat deed ik puur om klachten te onderdrukken op advies van de huisarts. Ik begon ermee vlak na mijn PCOS-diagnose toen ik 18/19 was. Destijds had ik geen weerstand op de pil, ik moest toch aan de anticonceptie en vond dit dan ’twee vliegen in één klap’. Helaas reageerde mijn lichaam erg slecht op de pil. Ik kreeg veel klachten, hield veel vocht vast en ervaarde gewichtstoename. Daarbij werd ik een ander mens; mijn humeur werd er niet beter op. Ik was geprikkeld, ontevreden en mijn levenslust was zeer gedaald. Na een half jaar de Yasmin te hebben gebruikt, stopte ik dan ook. Toen ik met 22 jaar heb ik het nog een poging gegeven, met de Microgynon 30. Ook dit hield ik niet lang vol en de klachten herhaalde zich. Na vijf maanden stopte ik wederom en voelde ik mij kort daarna weer mijzelf, alsof er een last van mijn schouders viel.

Helpt de hormonale anticonceptiepil om PCOS symptomen te onderdrukken?

Voor sommige vrouwen helpt de pil om bepaalde klachten zoals acne, stemmingswisselingen en overbeharing te verminderen maar dit geldt niet voor iedereen. Sommige vrouwen krijgen daarentegen juist klachten van de pil zoals bijvoorbeeld acne, stemmingswisselingen, angsten en een laag libido.

Dit verschilt dus erg per persoon.

Ook zijn er diverse soorten anticonceptiepillen waarbij met verschillende synthetische hormonen wordt gewerkt. Welk type pil je neemt, kan ook nog invloed hebben op welke uitwerking de pil bij jou en op jouw klachten heeft. 

Wij hebben op Instagram gevraagd naar de ervaring met de pil en deze lopen sterk uiteen: van vrouwen die aangeven dat ze er baat bij hebben (gehad) tot vrouwen die er juist extreem veel last van kregen of bij wie de (PCOS) klachten niet weggingen. Ook werd benoemd dat klachten soms erger terugkwamen na het stoppen met de pil.

Voor de duidelijkheid: de pil kan de hormonale cyclus niet reguleren aangezien het er niet voor zorgt dat er een eisprong plaatsvindt. De eisprong wordt juist tegengegaan door de pil. De pil legt dus als het ware de natuurlijke cyclus ‘plat’. 

Tot slot is het wellicht fijn om je bewust te zijn van het feit dat zodra je stopt met de pil, klachten (die je wilde onderdrukken) terug kunnen komen, al dan niet erger. 

Conclusie: De pil kan voor sommige vrouwen helpen om bepaalde klachten (tijdelijk) te onderdrukken, maar dit geldt niet voor iedereen.

Zitten er risico’s aan de pil verbonden? 

Aan bijna iedere vorm van medicatie zijn risico’s verbonden, dus ook aan de anticonceptiepil. Deze zijn vermeld in de bijsluiter van de medicatie. Bespreek ook altijd goed je medische geschiedenis en de medische situatie van eventuele familieleden met je (huis)arts wanneer je voor de pil kiest.

De anticonceptiepil wordt vaak langdurig gebruikt, meestal jaren achter elkaar. Daarom is het extra belangrijk dat er naar de risico’s van de pil wordt gekeken.

Iets wat ons in ons eigen onderzoek al opviel maar ook in de internationale richtlijn wordt omschreven is dat onderzoek naar de pil grotendeels is gedaan in een ‘algemene populatie’ en dus niet specifiek bij vrouwen met PCOS.

Bij PCOS is vaker sprake van overgewicht, hyperlipidemie (sterk verhoogd cholesterol)  en hypertensie (verhoogde bloeddruk). Deze factoren kunnen het gebruik van de pil risicovoller maken en de kans op mogelijke bijwerkingen vergroten. 

Voor een overzicht van de bijwerkingen van de pil adviseren we je de bijsluiter van de pil te raadplegen.

Er wordt in de internationale richtlijn duidelijk aangegeven dat door een arts moet worden gekeken naar de individuele risico’s bij het gebruik van de pil en dat in acht moet worden genomen dat er op dit moment nog beperkt onderzoek is naar de anticonceptiepil (specifiek de gecombineerde pil) bij vrouwen met PCOS.

Over het algemeen wordt de gecombineerde pil (met oestrogeen en progestageen) aangeraden bij PCOS. Hierbij wordt aangegeven dat de gecombineerde pil met levonorgestrel, norethisterone en norgestimate worden geassocieerd met het laagste tromboserisico, een van de mogelijke bijwerkingen van de pil.

Hiernaast lijkt het dat de pil bepaalde vitamines en mineralen (zoals folaat, vitamine B2, B6, B12, vitamine C en E, zink, selenium en magnesium) lijkt te kunnen uitputten waardoor er op de lange termijn tekorten kunnen ontstaan.

In het onderzoek hiernaar zijn bloedwaarden van vrouwen die de anticonceptiepil gebruiken met bloedwaarden van vrouwen die geen anticonceptiepil gebruiken met elkaar vergeleken. In hoeverre hier rekening is gehouden met de voeding en leefstijl van de deelnemers (en dus o.a. de inname van voedingsstoffen) is onduidelijk.  

Waarom de pil vitamines en mineralen zou roven is niet helemaal duidelijk maar het zou te maken kunnen hebben met de invloed van de pil op de lever. Het afbreken van medicatie zoals de pil gebeurt onder andere door de lever en deze heeft hier voedingsstoffen bij nodig. Dit moet echter wel verder onderzocht worden.

De pil kan invloed hebben op het vaginaal microbioom en daarmee mogelijk de vaginale afweer verzwakken. Onderzoek laat hier geen eenduidig antwoord zien. Het zou kunnen dat bepaalde groepen hier gevoeliger voor zijn dan anderen. Of PCOS, voeding en leefstijl hier nog een rol in spelen is ook onduidelijk.

Daarnaast kan de pil invloed hebben op je stemming. Je kunt er angstig, neerslachtig en ‘vlakker’ van worden. 

Er wordt soms gesteld dat de voordelen van de pil groter zijn dan de nadelen. Wij denken dat dit persoonlijk benaderd moet worden en dat je hier zelf een weloverwogen keuze in dient te maken nadat je alle voor- en nadelen kent. 

Conclusie: de pil brengt risico’s met zich mee. Dit is onderzocht in een algemene populatie (en dus niet specifiek bij vrouwen met PCOS). Bij PCOS is vaak sprake van risicofactoren die extra risico’s voor bijwerkingen met zich meebrengen bij het gebruik van de pil. In hoeverre er extra risico’s verbonden zijn aan het gebruik van de pil bij PCOS, moet nog verder worden onderzocht. De pil lijkt vitamines en mineralen te ‘roven’ maar ook hier moet verder onderzoek naar worden gedaan om dit wetenschappelijk te kunnen onderbouwen. Tot slot kan de pil invloed hebben op het vaginale microbioom en op de de stemming. Let er goed op dat je arts de risicofactoren die PCOS met zich kan meebrengen, ook meeneemt bij het adviseren van de pil. 

Lees ook: Hoe werkt de bloedsuikerspiegel?

Moet ik de pil nemen om risico’s zoals baarmoederkanker te voorkomen? 

Om de verhoogde kans op baarmoederkanker tegen te gaan is het belangrijk om eventueel opgebouwd baarmoederslijmvlies regelmatig af te stoten door middel van een bloeding. Door artsen wordt daarom het advies gegeven om minimaal elke drie maanden een bloeding te krijgen. Op die manier wordt het eventueel opgebouwde baarmoederslijmvlies in de baarmoeder weer afgestoten en wordt dit dus niet te dik. Deze bloeding kan op natuurlijke wijze ontstaan* (door een menstruatie) of worden opgewekt door medicatie zoals de pil of een hormoonkuur (zoals Provera of Primulut). Bij het gebruik van andere hormonale anticonceptie waarbij geen bloeding optreedt wordt er voorkomen dat het baarmoederslijmvlies opbouwt en verkleint dat de kans op baarmoederkanker. Laat je hierin altijd goed in adviseren door een arts.

*Wij zien in de praktijk dat veel vrouwen invloed hebben op het terugbrengen van hun natuurlijke cyclus (en dus menstruatiebloeding) door te werken aan hun voeding en leefstijl. Hoewel dit nog geen standaard advies is, kan het ook een manier zijn om met voldoende regelmaat (minimaal elke drie maanden) een bloeding te realiseren.

Conclusie: om de verhoogde kans op baarmoederkanker te minimaliseren, moet er minimaal elke drie maanden een bloeding plaatsvinden. Er zijn verschillende manieren om dit te realiseren, waarvan de pil er één is maar niet de enige.

Heeft het zin om met (op PCOS gerichte) voeding- en leefstijl aan de slag te gaan terwijl ik aan de pil zit? 

Absoluut! Juist als je aan de pil zit kun je ook heel goed werken aan voeding en leefstijl. De tijd staat dan zeker niet stil. Het kan zelfs helpen om bij het stoppen met de pil (wanneer/als gewenst) de overstap makkelijker te maken. 

Zoals gezegd is de pil niet zonder risico’s. Door met voeding en leefstijl (gericht op PCOS) aan de slag te gaan kun je die risico’s mogelijk verkleinen en je lichaam blijven ondersteunen in haar functies zoals een gezonde darmfunctie en darmflora, leverfunctie en een sterk immuunsysteem. Je houdt je lichaam dan in een betere conditie en je kunt ervoor zorgen dat je voldoende vitamines en mineralen binnenkrijgt.

Conclusie: het heeft zeker zin om met (op PCOS gerichte) voeding en leefstijl aan de slag te gaan terwijl je aan de pil zit. Dit brengt vele voordelen met zich mee en kan je lichaam extra ondersteuning bieden tijdens en na het gebruik van de pil.

Is de pil slecht bij PCOS?

Je kunt niet stellen dat de pil slecht is bij PCOS, want iets is meestal niet ‘goed’ of ‘slecht’. Wel kan het risico’s met zich meebrengen en het is goed om te weten dat de pil bij PCOS nog niet voldoende is onderzocht. 

Een nadeel van de pil is dat je geen zicht hebt op de status van je vruchtbaarheid en menstruatiecyclus. Bij een eventuele kinderwens kun je nadenken over de optie om op tijd met de pil te stoppen zodat je: 

1. Weet wat de huidige status van je lichaam en hormonale gezondheid is
2. Je lichaam de ruimte geeft om zich te ontdoen van de synthetische hormonen om zelf een balans te kunnen kan vinden
3. Op tijd kunt beginnen met het doen van voeding en leefstijl aanpassingen wanneer nodig om zo je hormonen in balans te brengen 

Als jij je heel goed voelt aan de pil en je op dit moment geen kinderwens hebt, dan kan het zijn dat de pil voor jou een goede optie is.

Als jij je niet goed voelt aan de pil en graag op een natuurlijke manier je cyclus weer in balans brengt en/of graag zicht wilt op je natuurlijke menstruatiecyclus en hormonale balans, is de pil voor jou wellicht geen goede optie.

Conclusie: de pil is niet goed of slecht. Het is afhankelijk van jouw persoonlijke situatie, gezondheidsstatus en wensen of de pil voor jou een geschikte optie is of niet. 

Algemene conclusie

Het is fijn dat de mogelijkheid van de pil bestaat aangezien het voor sommige vrouwen met PCOS een hele fijne optie is, maar het helpt niet iedereen. De pil kent risico’s en mogelijke bijwerkingen. Daarom is het belangrijk dat je arts goed naar jouw persoonlijke situatie kijkt en een persoonlijk advies geeft.

In de praktijk zien wij dat iedereen weer anders reageert op de pil. De pil onderdrukt je eigen menstruatiecyclus en daarmee heb je geen zicht op de status van je PCOS en (hormonale) gezondheid.

Het is heel belangrijk om minimaal elke drie maanden een bloeding te krijgen. Krijg je dit niet natuurlijk? Dan dien je hiervoor contact op te nemen met je behandelend arts. 

Met voeding en leefstijl kun je heel veel invloed uitoefenen op je (hormonale) gezondheid, zowel met als zonder de pil. 

Wil je meer weten over wat er nu precies gebeurt bij PCOS, de werkelijke oorzaak van PCOS en hoe je PCOS kunt aanpakken met voeding en leefstijl? Dan is onze gratis masterclass In 4 stappen van PCOS naar hormonale balans, zodat je klachtenvrij door het leven kunt en je de kans op zwangerschap vergroot wellicht iets voor je.

Gebruikte bronnen

• https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/adaptatietraject_internationale_richtlijn_pcos/farmacologische_behandeling_voor_niet-zwangerschapsuitkomsten/gecombineerde_orale_anticonceptiepil_alleen_of_in_combinatie_met_andere_middelen.html 
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23852908/#:~:text=It%20has%20been%20shown%20that,to%20women%20who%20do%20not. 
• https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0015028216629503#:~:text=Potential%20risks%20of%20combined%20hormonal,impact%20in%20women%20with%20PCOS. 
• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9948050/
• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10434896/

De informatie in dit artikel is op geen enkele wijze bedoeld ter vervanging van medisch advies. Het is geen informatie om een diagnose mee te stellen of PCOS medisch te behandelen. Werk altijd met een medisch professional en raadpleeg altijd het advies van jouw behandelend arts voordat je start met het aanpassen van jouw voeding en/of leefstijl en/of voordat je start met het gebruik en/of wijzigen van supplementen.